Een meesterwerk van Oskar Kokoschka gerestaureerd!

Gepubliceerd op 27.03.2020

De trancespeler (1909), een meesterwerk van de Oostenrijkse expressionistische schilder Oskar Kokoschka, heeft net een grondige conservatie- en restauratiebehandeling ondergaan. De uiterst delicate ingreep duurde acht maanden en het resultaat is verbluffend!  Binnenkort zal het publiek kunnen kennismaken met Kokoschka op zijn best: een heftig portret, kleurrijk, wild, vitaal, op-en-top expressionistisch en gedragen door de brute kracht van de materie.
 

Om meer dan één reden behoort de Trancespeler. Portret van Ernst Reinhold tot de topstukken van de verzameling 20ste eeuwse schilderkunst. Het werk maakt immers deel uit van Oskar Kokoschka’s reeks nerveuze portretten van de Weense culturele elite die net voor de Eerste Wereldoorlog Wenen tot een intellectueel bruisende plek maakten. Dit vroege werk wordt algemeen erkend als het interessantste uit zijn carrière. De kunstenaar exposeert het portret van de acteur Ernst Reinhold - die eigenlijk Ernst Hirsch heette - op de Internationale Kunstschau in april 1909, samen met de bekende affiche van zijn toneelstuk Mörder, Hoffnung der Frauen (L’Assasin. Espoir des femmes). Bij de première, de laatste dag van de Kunstschau is het Ernst Reinhold die de hoofdrol speelt en met de opvoering van dit schandaalstuk mee de geschiedenis schrijft van het expressionistisch theater. In 1920 werd het schilderij opgenomen in de verzameling van het Schlesisches Museum der bildende Künste te Breslau en bleef er tot de nazi’s het  in 1937 als ontaarde kunst bestempelden en in beslag namen. In 1939 kocht het museum dit werk op de veiling Schilderijen en sculpturen van moderne meesters uit Duitse musea te Luzern.  

Sinds geruime tijd verkeerde de Trancespieler in een zeer fragiele toestand, die elk transport van het werk uitsloot. Een grondige conservatie- en restauratiebehandeling drong zich op, maar hiervoor werd niet over één nacht ijs gegaan. Uit het voorbereidend onderzoek bleek onder meer dat de gebruikte materialen van bedenkelijke kwaliteit waren en dat de kunstenaar een grote technische vrijheid aan de dag legde die de problemen van vandaag mede verklaart. Het schilderij is immers uitgevoerd op een gerecupereerd doek, wat de stabiliteit van de picturale lagen van deze compositie negatief beïnvloedde. De toets is dermate energiek en pasteus en de schriftuur zo nerveus, dat op termijn schade in de verflagen ontstond; de drager vertoonde ernstige golvingen.

Barsten in de verflaag moesten gefixeerd worden en erger voorkomen. De drager werd opnieuw en degelijk op het chassis bevestigd. Er is consequent gekozen voor een zachte benadering met een maximaal respect voor de oorspronkelijke materie en de esthetische keuzes van de kunstenaar. Latere onoordeelkundige toevoegingen van vernissen zijn weggehaald, idiosyncratische materiële keuzes zijn uiteraard bewaard. Het resultaat van deze 8 maand durende conservatie- en restauratiebehandeling is ronduit schitterend. Vandaag is het schilderij  structureel gezond, beschermd en gevrijwaard voor de toekomst.  Binnenkort zal het publiek kunnen kennismaken met Kokoschka op zijn best: een heftig portret, kleurrijk, wild, vitaal, op-en-top expressionistisch en gedragen door de brute kracht van de materie.  

>